موج اف
 
پيوندهای روزانه

 

«آناهیتا» به معنای پاک و دور از آلودگی در اعتقاد ایرانیان باستان الهه آب، فرشته نگهبان چشمه ها و باران و همچنین نماد باروی، عشق و دوستی بوده است. این اعتقاد از دوران پیش از زرتشت در ایران وجود داشته و در دوران های بعدی هم مورد توجه قرار گرفته است.


 توجه به آناهیتا از دوره اردشیر دوم هخامنشی در ایران مرسوم شده و در دوره های تاریخی بعدی یعنی اشکانی و ساسانیان هم ادامه داشته است. در کتیبه های به جا مانده از این دوره های تاریخی اشاره ها و  تصاویری از آناهیتا در کنار نام اهورا مزدا به چشم میخورد.
«
در نقش برجسته تاق بستان، خسرو پرویز پادشاه ساسانی در میان اهورامزدا و آناهیتا ایستاده است. در این نقش برجسته، آناهیتا که در سمت راست شاه ایستاده، تاجی همانند اهورا برسر و در یک دستش حلقه فر ایزدی را نگه داشته و در دست دیگرش کوزه ای است که از آن آب میریزد

به احترام این الهه ایرانی معابد و تندیسهای فراوانی در دوره های تاریخی پیش از اسلام در سرزمین ایران ساخته شده است. .

از آناهیتا یادواره هایی (شامل معابد و کتیبه ها) در همدان، شوش، کازرون و آذربایجان، کرمانشاه و کنگاور به جای مانده است. معبد آناهیتا در کنگاور مشهورترین معبد منسوب به آناهیتا در ایران است.
در تقویم ایرانی روز دهم ماه آبان باستانی برابر با چهارم آبان فعلی به عنوان جشن آبانگان مشخص شده است. آبانگان جشن آناهیتا(آناهید)، الهه آب است. در جشن آبانگان، ایرانیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانه ها، الهه آب را نیایش میکردند.

پیشینه تاریخی معبد آناهیتا
بنای معبد آناهیتا در شهر کنگاور از شهرستان های استان کرمانشاه قرار دارد.
این بنا بر روی تپه ای با ارتفاع ۳۲ متر و در ابعاد ۲۰۹ متر در ۲۲۴ مترساخته شده است. ارتفاع ستون های این بنا نسبت به قطر آنها سه به یک است و این باعث شده در میان تمام معابد دنیا بی نظیر و منحصر به فرد باشد
.
معبد آناهیتا دومین بنای سنگی ایران پس از تخت جمشید است. هرچند در مورد ماهیت این بنا اختلاف نظر وجود دارد و برخی آنرا کاخ ناتمام خسرو پرویز دانسته اند ولی نظریه معروف تر بنا را معبدی برای الهه آناهیتا میداند
.
نخستین حفاری های باستان شناسانه سال ۱۳۴۷انجام شد و طبق تحقیقات اولیه، بنا را مکانی برای پرستش الهه آناهیتا در دوره اشکانی دانستند
.
در سال ۱۳۵۴کاوشهای بعدی و پیدا شدن سنگ کنگره ای مشابه تاق گرا در سرپل ذهاب این نظریه را مطرح کرد که ممکن است این بنا باقیمانده یکی از کاخ های خسرو پرویز در دوره ساسانی باشد که البته وجود شواهد دیگر به نظریه اول قوت بیشتری می بخشد
.
این معبد از دوران اشکانی قابل احترام بوده و تیریدات ها (تیردادها - تعدادی از پادشاهان اشکانی) در معبد آناهیتا تاج گذاری میکرده اند
.
معبد آناهیتا در دوره ساسانیان هم مورد استفاده بوده و بازسازی شده است. کاوش ها نشان داده این معبد در دوران سلجوقی، ایلخانی، صفویه و قاجار به منظورهای دیگر مورد استفاده قرار میگرفته و از هر کدام از این دوران های تاریخی اثری در معبد به جا مانده است
.
در نیمه اول قرن یکم بعد از میلاد مسیح ایسیدور شاراکس جغرافیدان یونانی اولین کسی که معبد آناهیتا را در کتاب خود قید نموده است آن را معبد آرتمیس نامیده است
.
از قرن نهم تا چهاردهم مورخان اسلامی از این منطقه دیدن نموده و مشاهدات خود را در گزارش هایشان ثبت کرده اند. ابن فقیه در کتاب مشهور البلدان نوشته است: «هیچ ستونی شگفت انگیز تر از ستونهای معبد آناهیتا کنگاور نیست

راز معبد آناهیتا

در عجایب المخلوقات محمد طوسی به سال 556 هجری آمده: «شهری است بدین حدود که آن را کنگور گویند».

بناهای عجیب از سنگ‌ها بر سر همدیگر نهاده. وزن هر سنگی در صفت نیاید. آفریدگار داند کی آن را چون ساخته و به چه قوت راست کرده‌اند.

معمای معبد آناهیتای کنگاور برای سالیان طولانی همواره ذهن کاوشگران را به چالش‌ طلبیده و هنوز هم رازش به تمامی گشوده نشده است.

ایشتار بابلی و عیلامی، نانای سومری، سرس وقی هندی، آرتمیس یونانی، دایانای رومی، آی خانم افغانی، ننه خاتون سغدی، ‌اشی در مکتب زروانی لرستان و آناهیتای ایرانی با اختلاف جزیی، تقریباً‌ همگی یک کاراکتر دارند.

« اردوی سور آناهیتا » نام کامل ایزد بانوی آبهای روان ایران باستان است که معبدی برای ستایش از او در کنگاور ساخته بودند و کمی آن طرف‌تر در طاق بستان کرمانشاه نقشش را بر روی دیوار حک کرده‌اند.

کاملاً‌ مشهود است که صفه کنگاور از دیرباز مقدس بوده و از کهن‌ترین زمان‌ها محلی‌برای برگزاری مراسم مذهبی قلمداد شده و احتمال داده می‌شود که حتی در زمان مادها (با توجه به نزدیکی به همدان) مراسم نیایش و قربانی و فدیه در آن انجام می‌شده است.

واژه کنگاور= کنکوبار از سده اول میلادی در تاریخ ثبت بوده. کتاب ایزیدور خاراکسی به نام ایستگاههای پارت مربوط به سال 37 میلادی از وقایع و معابد و شهرها و راه‌های پارتی و نیز معبد آرتمیس در این دوره سخن گفته است.

آنچه را که ما به عنوان معبد آناهیتا از آن نام می‌بریم در زمان هخامنشیان نیایشگاه در فضای باز، در دوران سلوکی معبد آرتمیس، در دوره پارتی معبد آنایی تیس (آناهیتا)، در زمان ساسانیان معبد آناهیتا و آتشگاه و در ادوار اسلامی محلی برای سکونت مردم به شمار می‌آمده است که بعدها مسجد و امامزاده و حمام و گذر و بازار و کاروانسرا و گورستان و در نهایت قصبه‌ای‌ بزرگ بر روی معماری کهن آن شکل گرفته بود.

علائم منقوش بر سنگ لاشه‌های معبد آناهیتا به سه دوره تاریخی هخامنشی، پارتی و ساسانی برمی‌گردد. سبک ستون‌سازی آن با هیچ یک از مکاتب حجاری دوران‌ یونان و ایران دوره ساسانی تطبیق نمی‌‌کند و قابل قیاس هم نیست.

معبد آناهیتا یک بنای چهار گوش چند طبقه است که در طرح کالبدی آن تقارن به عنوان یکی از سبک‌های معماری ایرانی دیده می‌شود. همچون کاخ آپادانای تخت جمشید دارای پلکان دو طرفه است که این نوع پلکان هم میراث پارسی‌ها در معماری ایرانی است که نظیر آن در هیچ‌ جای دیگر دیده نشده است.

از معبد آناهیتا تاکنون سکه، ظروف سفالی، اشیای نمادین و نحوه‌های مختلف تدفین به دست آمده است. جالب است بدانیم که نحوه تدفین در این منطقه با نمونه‌های آن در همدان و طاق بستان همخوانی دارد.

[ چهارشنبه ٢٧ بهمن ۱۳۸٩ ] [ ٧:٤٢ ‎ب.ظ ] [ مژگان. ف ف ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

ترانه ی ما ترانه ی بیهودگی نیست چرا که عشق حرفی بیهوده نیست.
موضوعات وب
RSS Feed